Cuckold i hotwife — co mówią o tym badania i skąd wzięło się to słowo

„Cuckold" przez wieki był w języku angielskim jedną z cięższych obelg, jakie można było rzucić w stronę mężczyzny — a dziś, paradoksalnie, opisuje jedną z najczęściej deklarowanych fantazji seksualnych, i to zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet. Jak do tego doszło, ile osób faktycznie się w to angażuje i czy psychologia traktuje to jako coś niepokojącego? Sprawdziliśmy, co na ten temat mówią badania.

Skąd się wzięło to słowo

Słowo „cuckold" pojawiło się w języku angielskim już w połowie XIII wieku — pierwszy zanotowany zapis pochodzi ze średniowiecznego poematu „The Owl and the Nightingale" z ok. 1250 roku. Wywodzi się ze starofrancuskiego „cucuault", które powstało z połączenia słowa „cocu" (kukułka) z pogardliwym przyrostkiem pochodzenia germańskiego. Skojarzenie nie jest przypadkowe: kukułki to gatunek pasożytujący lęgowo — podrzucają jaja do cudzych gniazd, zmuszając inne ptaki do wychowania nie swojego potomstwa. Mężczyzna określany jako „cuckold" był więc, w dosłownym sensie tej metafory, kimś, kto nieświadomie wychowuje „podrzucone" potomstwo innego mężczyzny.

Przez kolejne stulecia „cuckold" funkcjonował wyłącznie jako obelga i symbol męskiego wstydu. W angielskiej literaturze i sztuce ludowej — także u Szekspira, u którego motyw zdradzonego, „rogatego" męża pojawia się wielokrotnie — zdradzonego mężczyznę przedstawiano symbolicznie z rogami na głowie. To zresztą właśnie stąd wzięła się dzisiejsza, znacznie łagodniejsza polska „przyprawić rogi".

Od obelgi do fantazji — jak zmieniło się znaczenie

Współczesny, świadomy i praktykowany za obopólną zgodą „cuckolding" to zjawisko zasadniczo inne od historycznej zdrady, choć zapożyczyło od niej nazwę. Pierwsze poważne badanie naukowe na ten temat opublikowano dopiero w 2017 roku w Archives of Sexual Behavior — zespół w składzie dr David J. Ley (psycholog kliniczny), dr Justin Lehmiller (psycholog związany z Kinsey Institute) oraz Dan Savage (amerykański publicysta, autor popularnej rubryki o seksie) przebadał 580 osób, w większości mężczyzn identyfikujących się jako geje, pokazując, że fantazje o „cuckoldingu" wcale nie są zjawiskiem wyłącznie heteroseksualnym, jak wcześniej zakładano.

Dr Ley przyznaje, że sam początkowo podchodził do tematu z założeniem, iż chodzi o jakąś formę dysfunkcji — po serii wywiadów z osobami praktykującymi doszedł jednak do wniosku, że w większości są to „zdrowi ludzie, świadomie eksplorujący własne pragnienia seksualne i mierzący się z tabu oraz wstydem". Zmienił się też układ sił: o ile historycznie to mężczyźni częściej inicjowali taki układ w już istniejącym związku, o tyle coraz częściej kobiety same, świadomie szukają partnera otwartego na taką dynamikę już od początku znajomości.

Ile osób naprawdę o tym fantazjuje

Najbardziej kompletne dane pochodzą z badania dr. Justina Lehmillera opisanego w książce „Tell Me What You Want" (2018) — ankieta objęła 4175 dorosłych Amerykanów. Lehmiller rozróżnił dwa warianty fantazji: „voyeurystyczny" (obserwowanie partnerki lub partnera z inną osobą) oraz „ekshibicjonistyczny" (bycie obserwowanym przez partnera podczas kontaktu z inną osobą).

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną różnicę: kobiety zdecydowanie częściej niż mężczyźni deklarowały fantazje w wariancie „ekshibicjonistycznym" (bycie oglądaną) niż „voyeurystycznym" — u heteroseksualnych kobiet było to odpowiednio 40 i 26 proc., podczas gdy u heteroseksualnych mężczyzn te proporcje się praktycznie odwracają (52 do 50 proc.). Lehmiller zwraca też uwagę, że wśród heteroseksualnych mężczyzn częste, regularne fantazjowanie na ten temat deklarowało 24 proc. (wariant voyeurystyczny) wobec 12 proc. (wariant ekshibicjonistyczny) — dla sporej części nie jest to więc jednorazowa myśl, tylko powracający wątek erotyczny.

Zbliżone dane, choć z innej metodologii, przytacza też polskojęzyczne czasopismo branżowe „Psychologia w Praktyce", powołując się na terapeutę Joe Korta — ponad 50 proc. heteroseksualnych mężczyzn i ok. 25 proc. kobiet miało kiedykolwiek tego typu fantazje. Te liczby pokrywają się niemal dokładnie z wynikami Lehmillera, co dodatkowo uwiarygodnia skalę zjawiska.

Cuckold, hotwife, stag & vixen, bull — słowniczek pojęć

W środowisku osób praktykujących tę formę relacji funkcjonuje kilka określeń, które warto rozróżnić, bo nie są synonimami. „Cuckold" (cuck) to mężczyzna czerpiący podniecenie z bycia w pewnym stopniu wykluczonym lub upokorzonym tym, że partnerka spotyka się z innymi mężczyznami — często obecny jest tu element uległości i władzy, zbliżony do klasycznej dynamiki BDSM. „Hotwife" to z kolei określenie kobiety w związku, w którym partner świadomie i entuzjastycznie akceptuje — a często sam inicjuje i organizuje — jej kontakty z innymi mężczyznami, przy czym nacisk pada bardziej na jej przyjemność niż na upokorzenie partnera.

Para określeń „stag & vixen" opisuje podobną dynamikę co „hotwife", ale z jeszcze wyraźniejszym naciskiem na dumę, a nie uległość mężczyzny — stag „celebruje" to, co przeżywa jego partnerka, zamiast to znosić, i zwykle sam pozostaje przy niej aktywny seksualnie. „Bull" to z kolei określenie trzeciej osoby (najczęściej mężczyzny) zapraszanej do takiego układu. Granica między tymi rolami bywa płynna, a wiele par łączy elementy z kilku kategorii naraz — dlatego badacze traktują to zjawisko bardziej jako spektrum niż zestaw sztywnych szufladek.

Co na to psychologia — skąd bierze się to podniecenie

Lehmiller wyróżnia kilka nakładających się na siebie mechanizmów psychologicznych, które mogą stać za tego typu fantazjami: podniecenie płynące z faktu, że inni ludzie uznają partnera lub partnerkę za atrakcyjną; przyjemność z obserwowania, jak partner przeżywa satysfakcję seksualną z kimś innym — mechanizm bliski „compersji" znanej z badań nad związkami poliamorycznymi i swingerskimi; element walidacji własnego ego połączony z bezpieczną pewnością, że partner i tak wróci; a u części osób — świadome przepracowanie w formie fantazji realnej, bolesnej zdrady z przeszłości. U samych „cuckoldów", w odróżnieniu od dynamiki stag/vixen, częściej pojawia się też komponent uległości czy łagodnego upokorzenia, bliski mechanizmom BDSM, o których pisaliśmy w artykule „BDSM — co mówią o nim badania psychologiczne i statystyki".

Ważne pytanie, które pada niemal zawsze: czy to jest „normalne", czy raczej zaburzenie? Specjaliści zajmujący się terapią par i seksuologią wyznaczają tu dość jasną granicę. Cuckolding mieści się w granicach zdrowej normy seksualnej, jeśli odbywa się za w pełni świadomą zgodą obu stron, nie wywołuje cierpienia klinicznego u żadnej z osób i nie jest jedynym możliwym źródłem satysfakcji seksualnej ani nie dominuje całkowicie życia intymnego pary. Dopiero gdy te warunki nie są spełnione — praktyka trwa mimo wyraźnego cierpienia jednej ze stron albo przyjmuje formę sztywnego przymusu — specjaliści mówią o dysfunkcji wymagającej terapii par, a w skrajnych przypadkach o zaburzeniu parafilijnym wymagającym indywidualnego leczenia.

Ewolucyjny kontekst — a co z „rywalizacją plemników"?

Warto rozdzielić dwa zjawiska, które w dyskusjach bywają mylone. Klasyczne, ewolucyjne „cuckoldry" to sytuacja, w której mężczyzna nieświadomie wychowuje dziecko, którego nie jest biologicznym ojcem — zjawisko realnie badane przez genetyków populacyjnych. Metaanaliza opublikowana w Journal of Epidemiology & Community Health szacuje, że dotyczy to ok. 4 proc. dzieci na świecie — a więc sytuacji dokładnie odwrotnej niż świadomy, konsensualny cuckolding, o którym mowa w tym artykule.

To właśnie ta ewolucyjna presja stoi za tzw. teorią rywalizacji plemników (sperm competition theory). Badania psychologa Williama McKibbina, opisane m.in. przez amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne (APA), pokazują, że mężczyźni spędzający więcej czasu z dala od partnerki — czyli teoretycznie bardziej narażeni na ryzyko „cuckoldry" w sensie ewolucyjnym — wykazują później większe zainteresowanie seksualne partnerką i intensywniejsze zachowania „pilnowania partnerki" (mate guarding), a jak sugerują wcześniejsze badania fizjologiczne, w takich warunkach mężczyźni produkują też więcej plemników. Innymi słowy: ludzki mózg ewolucyjnie „boi się" dokładnie tego scenariusza, który w swojej świadomej, uzgodnionej formie część osób dziś odnajduje jako źródło podniecenia — sami badacze przyznają, że to jedna z ciekawszych zagadek psychologii ewolucyjnej seksualności.

Nie każdemu to służy — kwestia prawdziwej, obopólnej zgody

Fantazja to jedno, a wspólne, udane wdrożenie jej w związku — drugie. Terapeuci par pracujący z takimi parami podkreślają zgodnie: to musi być decyzja obu stron, a nie coś narzucanego czy „testowanego" na partnerze bez jego pełnej, entuzjastycznej zgody. W praktyce klinicznej i publicystyce opisywane są przypadki, w których jedna osoba proponowała taki układ, zakładając entuzjazm drugiej strony, a w rzeczywistości wywoływało to poczucie zdrady, utratę zaufania i ostatecznie rozpad związku — mimo że formalnie to właśnie ta „zdradzająca" strona realizowała czyjeś życzenie. To dobrze pokazuje, że sama fantazja jednej osoby nie czyni automatycznie czegoś bezpiecznym czy pożądanym dla drugiej — a różnica między udaną dynamiką stag/vixen a bolesnym doświadczeniem sprowadza się właśnie do tego, czy obie strony naprawdę, w pełni świadomie tego chcą, czy tylko jedna z nich się na to zgodziła.

A czy to legalne w Polsce?

Podobnie jak w przypadku swingersów i BDSM, o czym pisaliśmy w poprzednich artykułach: dobrowolna aktywność seksualna między dorosłymi, świadomymi osobami mieści się w granicach prawa. Polski kodeks karny nie zawiera przepisu, który zakazywałby prywatnych, uzgodnionych relacji tego typu — jedyne ograniczenia dotyczą czerpania korzyści z cudzej prostytucji, zmuszania do aktywności seksualnej czy angażowania w nią osób niepełnoletnich. (To ogólna informacja, a nie porada prawna w konkretnej sytuacji.)

Jeśli Wasz związek eksploruje tego typu dynamikę — czy to jako para szukająca trzeciej osoby, czy jako osoba zainteresowana taką rolą — w kategoriach takich jak „Para szuka Pana" czy „Para szuka Pary" na Dyskretnie.com.pl znajdziecie ogłoszenia z całej Polski. Zasady bezpieczeństwa opisane w artykule „Jak bezpiecznie umawiać się na dyskretne spotkania" obowiązują tu dokładnie tak samo jak przy każdym innym pierwszym spotkaniu z osobą poznaną przez ogłoszenie.